Chương 6: ASP.NET MVC — Lập trình ứng dụng Web¤

1. Giới thiệu về .NET¤

.NET là gì?¤

.NET là một nền tảng phát triển phần mềm miễn phí, mã nguồn mở được phát triển bởi Microsoft. Nó bao gồm một tập hợp các thư viện lớp (class libraries), runtime, và công cụ hỗ trợ lập trình viên xây dựng nhiều loại ứng dụng khác nhau.

.NET hỗ trợ nhiều ngôn ngữ lập trình, trong đó phổ biến nhất là:

C# — ngôn ngữ chính, hiện đại, hướng đối tượng
F# — ngôn ngữ lập trình hàm (functional programming)
Visual Basic — ngôn ngữ dễ học, thân thiện với người mới

Các loại ứng dụng có thể xây dựng với .NET¤

Web apps và web services (chạy trên Windows, Linux, macOS, Docker)
Mobile apps (iOS, Android, Windows)
Desktop apps (Windows, macOS)
Microservices chạy trong Docker containers
Game 2D/3D
Machine Learning (thị giác máy tính, xử lý giọng nói, mô hình dự đoán)
Cloud services
IoT (Internet of Things), hỗ trợ Raspberry Pi

Ba nhánh chính của .NET¤

Nhánh	Mô tả
.NET Framework	Ra đời sớm nhất, hỗ trợ website, ứng dụng desktop Windows
Mono / Xamarin	Dành cho phát triển ứng dụng di động (mobile)
.NET Core (từ 2013)	Đa nền tảng (cross-platform), chạy trên Windows, Linux, macOS

Nên chọn .NET Core hay .NET Framework?¤

Nếu ứng dụng là Windows Desktop → dùng .NET Framework
Nếu ứng dụng là Web Server → cả hai đều được, nhưng .NET Core được khuyến nghị vì đa nền tảng
.NET Core có ít thư viện hơn .NET Framework, nhưng đang ngày càng được bổ sung
Tuyệt đối không dùng Mono/Xamarin để chạy Web Server

Lưu ý quan trọng

Mono/Xamarin được thiết kế cho mobile, không phù hợp để vận hành Web Server. Sử dụng sai mục đích sẽ gây ra vấn đề hiệu năng và bảo trì.

2. ASP.NET¤

ASP.NET là gì?¤

ASP.NET là phần mở rộng của nền tảng .NET, cung cấp thêm các công cụ và thư viện chuyên biệt để xây dựng ứng dụng web và dịch vụ web (web services).

ASP.NET hỗ trợ:

ASP.NET Web Forms — mô hình lập trình web theo sự kiện (event-driven), giống WinForms
ASP.NET Web Pages (Razor) — trang web nhúng code C# trực tiếp vào HTML
ASP.NET Web API — xây dựng RESTful API
ASP.NET MVC — áp dụng mô hình Model–View–Controller

ASP.NET (.NET Framework) vs ASP.NET Core¤

Đây là hai nền tảng khác nhau, không được nhầm lẫn:

	ASP.NET (.NET Framework)	ASP.NET Core
Nền tảng	Chỉ Windows	Windows, Linux, macOS, Docker
Hiệu năng	Thấp hơn	Cao hơn đáng kể
Mã nguồn mở	Một phần	Hoàn toàn
Hỗ trợ tương lai	Maintenance only	Đang phát triển tích cực

ASP.NET Razor¤

Razor là một cú pháp template cho phép nhúng code C# (hoặc VB) vào bên trong HTML để tạo ra nội dung động phía server.

File Razor có phần mở rộng .cshtml (C#) hoặc .vbhtml (VB)
Dễ học, dễ sử dụng, được hỗ trợ IntelliSense trong Visual Studio

Ví dụ một đoạn Razor hiển thị danh sách dạng bảng:

HTML

<table class="table">
    <thead>
        <tr>
            <th>@Html.DisplayNameFor(model => model.Name)</th>
            <th>@Html.DisplayNameFor(model => model.PhoneNumber)</th>
            <th>@Html.DisplayNameFor(model => model.Email)</th>
        </tr>
    </thead>
    <tbody>
        @foreach (var item in Model)
        {
            <tr>
                <td>@Html.DisplayFor(modelItem => item.Name)</td>
                <td>@Html.DisplayFor(modelItem => item.PhoneNumber)</td>
                <td>@Html.DisplayFor(modelItem => item.Email)</td>
            </tr>
        }
    </tbody>
</table>

Cú pháp @ là dấu hiệu chuyển từ HTML sang code C#. Razor engine sẽ xử lý phía server và trả về HTML thuần cho client.

3. Mô hình MVC¤

MVC là gì?¤

MVC (Model – View – Controller) là một mẫu thiết kế kiến trúc phần mềm (architectural design pattern) giúp tách ứng dụng thành ba thành phần riêng biệt nhưng phối hợp với nhau.

Mục tiêu chính: tách biệt logic nghiệp vụ, giao diện, và điều phối luồng xử lý để dễ phát triển, bảo trì và mở rộng.

Ba thành phần của MVC¤

Model

Chịu trách nhiệm về dữ liệu và logic nghiệp vụ
Kết nối và tương tác với cơ sở dữ liệu (thêm, sửa, xóa, truy vấn)
Không biết gì về View hay cách hiển thị dữ liệu
Ví dụ: class SinhVien, SanPham, các phương thức truy vấn database

View

Chịu trách nhiệm về giao diện người dùng (UI)
Hiển thị dữ liệu nhận từ Controller
Nhận tương tác từ người dùng (click, nhập form...) và gửi đến Controller
Trong ASP.NET MVC, View thường là các file .cshtml (Razor)

Controller

Đóng vai trò điều phối trung gian giữa Model và View
Nhận request từ người dùng
Gọi Model để lấy hoặc xử lý dữ liệu
Chọn View phù hợp và truyền dữ liệu vào đó để trả về response

Luồng hoạt động của MVC¤

sequenceDiagram
    participant User
    participant Controller
    participant Model
    participant View

    User->>Controller: Gửi HTTP Request
    Controller->>Model: Yêu cầu dữ liệu / xử lý nghiệp vụ
    Model-->>Controller: Trả về dữ liệu
    Controller->>View: Truyền dữ liệu, chọn View
    View-->>User: Trả về HTML Response

Hold "Alt" / "Option" to enable pan & zoom

Ưu và nhược điểm của MVC¤

Ưu điểm:

Dễ bảo trì và nâng cấp: vì ba thành phần độc lập, thay đổi giao diện không ảnh hưởng logic nghiệp vụ và ngược lại
Tách biệt rõ ràng giữa xử lý giao diện, cơ sở dữ liệu và chức năng
Chuyên nghiệp, phù hợp làm việc nhóm — frontend và backend có thể phát triển song song
Dễ kiểm thử (unit test) vì các thành phần tách biệt

Nhược điểm:

Cài đặt phức tạp hơn so với các mô hình đơn giản như Web Forms
Tốc độ xử lý có thể chậm hơn một chút so với không áp dụng MVC, do chi phí điều phối giữa các tầng

Khi nào nên dùng MVC?

MVC phù hợp với các ứng dụng có quy mô trung bình đến lớn, cần bảo trì lâu dài hoặc làm việc theo nhóm. Với ứng dụng rất nhỏ, đơn giản, đôi khi chi phí cài đặt MVC không xứng đáng.

4. ASP.NET MVC¤

Cấu trúc thư mục — ASP.NET MVC (.NET Framework)¤

Khi tạo một project ASP.NET MVC với .NET Framework, Visual Studio sinh ra cấu trúc thư mục chuẩn sau:

Thư mục	Mục đích
`App_Data`	Chứa dữ liệu cục bộ: LocalDB, file `.mdf`, file XML
`App_Start`	Chứa các file cấu hình khởi động (RouteConfig, BundleConfig...)
`Content`	Chứa file CSS, hình ảnh. Mặc định có Bootstrap CSS
`Controllers`	Chứa các Controller. Tên file bắt buộc kết thúc bằng `Controller`
`Models`	Chứa các class Model — ánh xạ với bảng trong CSDL
`Scripts`	Chứa file JavaScript. Mặc định có jQuery, Bootstrap JS
`Views`	Chứa các Razor page (`.cshtml`) — giao diện người dùng

Quy tắc đặt tên Controller

ASP.NET MVC bắt buộc tên file và tên class của Controller phải kết thúc bằng chữ Controller. Ví dụ: HomeController, SinhVienController. Nếu đặt sai, framework sẽ không nhận diện được.

Cấu trúc thư mục — ASP.NET MVC (.NET Core)¤

Với .NET Core, cấu trúc gọn hơn, không còn App_Data, App_Start, Content, Scripts riêng biệt:

Text Only

MVCWeb/
├── Connected Services
├── Dependencies
├── Properties
├── wwwroot/          ← thay thế Content + Scripts (static files)
├── Controllers/
├── Models/
├── Views/
├── appsettings.json  ← cấu hình ứng dụng (connection string, logging...)
├── Program.cs        ← điểm khởi động ứng dụng
└── Startup.cs        ← cấu hình middleware, DI container

Điểm khác biệt chính:

wwwroot/ chứa toàn bộ static files (CSS, JS, hình ảnh) thay cho Content/ và Scripts/
appsettings.json thay thế Web.config
Startup.cs cấu hình pipeline và dependency injection
Program.cs là entry point của ứng dụng

Ví dụ một Controller cơ bản¤

C#

using System.Web.Mvc;

namespace MyWebsiteMVC.Controllers
{
    public class HomeController : Controller
    {
        // Xử lý GET /Home/Index
        public ActionResult Index()
        {
            ViewBag.Message = "Chào mừng đến với ASP.NET MVC!";
            return View(); // Trả về Views/Home/Index.cshtml
        }

        // Xử lý GET /Home/About
        public ActionResult About()
        {
            return View();
        }
    }
}

Ví dụ một View tương ứng (`Index.cshtml`)¤